Op 2 oktober 2009 zijn de gemeenten Sneek en Leeuwarden het project ´Weekendje weg` gestart. Het project vindt plaats onder regie van het zogeheten Veiligheidshuis in Leeuwarden. In het Veiligheidshuis werken organisaties als het openbaar ministerie, politie en gemeenten samen aan veiligheid en de aanpak van criminaliteit.
Volgens de publicatie op de website van de gemeente Sneek “gaat het niet om een gezellig uitje, maar om een stevige aanpak van mensen die gewelddadig gedrag vertonen in de weekeinden. Diegenen die in het weekend worden aangehouden omdat ze geweld hebben gebruikt, worden onmiddellijk voor de rest van dat weekend in verzekering gesteld. Pas op maandag komen de geweldplegers op vrije voeten, zo mogelijk met een straf of dagvaarding in het vooruitzicht.”
Het project van de beide gemeenten past in de huidige tijdgeest van repressie, zwaarder straffen en harder aanpakken. Het is zeker te begrijpen dat bestuurders zich zorgen maken over uitgaansgeweld. Hierbij hoort vanzelfsprekend ook het nadenken over oplossingen om het geweld in te dammen. Maar naar mijn mening is het project in strijd met de wet. `Weekendje weg´ kan wat mij betreft dan ook niet doorgaan. De verantwoordelijken voor het project gaan zelf ook de grens van de onrechtmatigheid over.
Hoe zit het nu juridisch? Een verdachte van een geweldsfeit kan worden aangehouden voor een periode van maximaal 15 uren en vervolgens voor maximaal drie dagen in verzekering worden gesteld. In de wet staat dat de maatregel van inverzekeringstelling enkel in het belang van het onderzoek mag worden uitgevaardigd. Onder dit onderzoeksbelang valt met name het verhoren van de verdachte. Ook kan de termijn van inverzekeringstelling gebruikt worden om de verdachte te confronteren met bijvoorbeeld een aangever. Volgens de Hoge Raad, het hoogste rechtscollege in Nederland, valt onder onderzoeksbelang ook een onderzoek naar de vraag of na de inverzekeringstelling een vordering tot voorlopige hechtenis kan worden ingediend. In artikel 57 lid 5 van het wetboek van strafvordering staat vermeld: "Zodra het belang van het onderzoek dit toelaat, gelast de officier van justitie de invrijheidstelling van de verdachte."
Blijkens de publicatie van de gemeente Sneek echter is de inverzekeringstelling in het project ´Weekendje weg` op voorhand bedoeld om verdachten de rest van het weekend in de cel te laten doorbrengen. “Pas op maandag komen de geweldplegers op vrije voeten”. Daarmee staat reeds nu vast dat het onderzoeksbelang geen enkele rol speelt bij de vraag of de inverzekeringstelling moet worden gelast. Het lijkt op deze manier meer op ´verdachte pesten`. De gemeente Sneek geeft zelf ook aan dat met dit project een duidelijk signaal moet worden afgegeven: “wij tolereren geen geweld”.
Het project staat op gespannen voet met het beginsel dat een ieder voor onschuldig wordt gehouden totdat zijn schuld door een onafhankelijke rechter is komen vast te staan. Met dit project wordt immers direct een sanctie opgelegd, zonder dat vaststaat of de verdachte zich daadwerkelijk aan geweldpleging heeft schuldig gemaakt. Een rechter komt in de eerste dagen van de detentie niet in beeld.
In april jl. heeft de rechtbank in Breda zich reeds uitgelaten over deze kwestie. De rechtbank oordeelde dat de tijd na de aanhouding moet worden gebruikt voor het verhoren van de verdachte. Het direct presenteren van de rekening door op voorhand te besluiten dat de verdachte tot maandag blijft vastzitten, is volgens de rechtbank in Breda “niet geoorloofd”. Kennelijk negeren OM, politie en gemeenten bewust deze gerechtelijke uitspraak.
Kortom, het project ontbeert een wettelijke basis. Uitvoering aan dit project mag wellicht krachtdadig overkomen naar de burgers, maar is onrechtmatig. Ook het OM, politie en gemeenten behoren in een rechtstaat de wet te eerbiedigen. Wat mij betreft moet gezocht worden naar alternatieven om het uitgaansgeweld te beteugelen, waarbij de wet en de rechten van iedere burger (dus ook van verdachten) worden gerespecteerd.
Mr. Tjalling van der Goot
