Recentelijk liet minister van justitie Hirsch Ballin weten te onderzoeken of een knieslot voor tbs´ers op verlof kan worden ontwikkeld. Een omstreden idee.
Het slot bestaat uit een beugel die ter hoogte van de knie wordt vastgemaakt aan het been. Als de tbs´er te ver van zijn begeleider is, blokkeert het slot in de hurkstand.
In 2007 volgen de eerste experimenten met het knieslot.
Het is een voorstel dat past in een woud van ideeën de afgelopen tijd. Een tbs´er die niet tijdig terugkeert van verlof levert tegenwoordig landelijke publiciteit op. Daardoor wordt het publiek het gevoel gegeven dat het bergafwaarts gaat met de veiligheid in het kader van verloven.
Eerder is gedacht aan een elektronisch volgsysteem, een stroomslot en een naaldloze injectie van een slaapmiddel. Voorstellen die het om verschillende redenen niet hebben gehaald.
De minister schrijft nu aan de Tweede Kamer dat hij door de introductie van het knieslot het aantal ontsnappingen van tbs´ers tijdens verlof wil verminderen. Dezelfde minister daarentegen heeft de Tweede Kamer in een brief van 26 november 2006 mededelingen gedaan naar aanleiding van de tbs´er Herman Marinus H. die zich op 18 november 2006 aan begeleid verlof had ontrokken. H. werd een dag later weer aangehouden door de politie. De minister schreef toen onder meer: “Door de publiciteit die de afgelopen dagen omtrent onttrekkingen is ontstaan, wordt de indruk gewekt dat de omvang daarvan toeneemt. Dat is echter niet het geval. Het aantal onttrekkingen is sinds 2004 gedaald. De desbetreffende cijfers zijn de volgende: in 2004 99 onttrekkingen, in 2005 73 onttrekkingen en in 2006 tot nu toe 38 onttrekkingen.”
Uitgaande van circa 50.000 verlofbewegingen per jaar is in 0,76 promille van de gevallen sprake van ongeoorloofde afwezigheid. Zo´n 7 op de 10.000.
Voorzichtig geformuleerd, lijkt met dus met die ontsnappingen wel iets mee te vallen. Bovendien geven deze cijfers slechts de onttrekkingen aan het verlof aan, dus ook het (slechts) niet tijdig terugkeren. Niet elke onttrekking aan het verlof impliceert immers een strafbaar feit. Laat helder zijn, een tbs´er die tijdens verlof een (ernstig) delict pleegt is een zeer serieuze aangelegenheid. Elk delict is er één teveel. Maar verhoudingsgewijs gebeurt dit niet vaak.
De minister denkt dus nu aan een knieslot. Bovendien moeten bij de eerste verloven naast socio-therapeuten ook een of meer bewakers mee. De bewaker wordt verplicht in te grijpen als de tbs-patiënt de benen neemt. De bewaker krijgt bovendien de beschikking over pepperspray.
Wat moet je hier van denken? Zijn de voorstellen terecht?
1. De cijfers tonen aan dat vaak paniekvoetbal wordt gespeeld. Tbs is de afgelopen jaren teveel geregeerd door incidentenpolitiek. Dat vind ik geen goede ontwikkeling. Zij staat haaks op bedachtzame en zorgvuldige beslissingen die je in de Tweede Kamer mag en moet verwachten.
2. Tbs is een maatregel die is opgelegd aan iemand aan wie het strafbare feit vanwege een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestvermogens niet of niet volledig kon worden toegerekend. Voor dit gebrek of deze stoornis heeft de veroordeelde behandeling nodig. Doel van die behandeling is de veroordeelde weer terug te brengen in de maatschappij en hem te zijner tijd weer volwaardig mee te laten draaien. Ook veroordeelden die niet tbs maar een gevangenisstraf hebben ondergaan, komen weer terug in de samenleving..
Om die terugkeer succesvol te maken, moet zo iemand langzaam weer ´snuffelen` aan het dagelijkse leven. De tbs´er moet geleerd worden zelfstandig beslissingen te nemen, zelfstandig te handelen en sociale vaardigheden te benutten. Hoe kun je echter zelfstandig worden als er een bewaker naast loopt? Hoe kan een tbs´er resocialiseren als hij op straat in toom wordt gehouden door een knieslot. Wat is dan nog het verschil met een verblijf in de kliniek? Verlof is essentieel om terug te keren in de maatschappij. Maar verlof met een knieslot verwatert zo tot een uitje achter de tralies.
Even nuchter redenerend. Het aantal onttrekkingen aan verlof vermindert, het aantal personen dat niet tijdig terugkeert van verlof is gering en verlof is nodig om de tbs´er de samenleving te laten proeven. Met de introductie van het knieslot wordt de sleutel van de poort weer diep in de binnenzak weggestopt.
Tot slot. Iedere tbs´er komt in beginsel ooit in een situatie dat het slot weer af moet. Net als de celdeur ooit weer opengaat voor een tot gevangenisstraf veroordeelde. De sleutel tot succes is fiducie in verlof! Een tbs´er staat niet buiten de maatschappij, maar maakt daar op zijn eigen wijze deel van uit. Een beschaafde samenleving gaat om een humaan om met tbs´ers. Wij hebben een zorgplicht om hen adequaat voor te bereiden op terugkeer in onze maatschappij. Een knieslot past daarbij niet.
Mr. Tjalling van der Goot
